"Er zijn er die er niets van moeten hebben. Die zien je niet staan"

door Agnes de Goede
Elke Dekkers loopts nietvermoedend het café Esplanade van de Universiteit van Tilburg binnen. Net afgestudeerd, met haar bul onder de arm, snelt ze richting familie. "Ik heb een acht!", roept ze. Opeens klinkt een vraamde, harde stem: "Wij heffen de dranken, wij hebben de kelken. Dat doen we voorrrrr.... Elke!" Elke schrikt. De familie lacht.
Het is de stem van stadsdichter Frank van Pamelen. In het kader van de landelijke gedichtendag trekt Van Pamelen met zes andere dichters door de stad om mensen met gedichten te overvallen. In het ziekenhuis, op scholen, in winkelcentra, geen plek is te gek. "Mensen die normaal niets met gedichten hebben, kunnen er nu eens kennis mee maken", licht de stads- dichter het initiatief toe.
Maar zitten die mensen daar wel op te wachten? Studente Elke, van de schrik bekomen, wel: "Ik vind het origineel, heel vernieuwend en erg leuk." Maar ze wil nu wel met rust gelaten worden en met vrienden drinken op haar afstuderen.

En dus trekt de dichtersbende verder. Café-bezoekers Ad Backus en oud-studente Kim van der Steen zijn de 'sigaar'. Ze zitten aan een tafeltje bij het raam aan de thee. Voormalig stadsdichter Jace van de Ven steekt van wal. Zijn gedicht gaat over de kermis, kotsende mensen en te veel haring. Kim moet er om lachen. "Grappig gedicht, zeg", complimen-teert ze. "Erg leuk om eens zo overvallen te worden."
Van de Ven vertelt dat het overgrote merendeel van de mensen enthousiast reageert. "Maar er zijn er ook die er niets van moeten hebben. Dan sta je een gedicht voor te dragen en doen ze net alsof je er niet bent."
Sjon Brands is bezig bij drie studenten. Hij kent zo'n vijfhonderd gedichten uit het hoofd. En dan past er altijd wel eentje bij een situatie. "Hij heeft een gedicht over bier voorge-dragen", vertelt student Mark Overdevest (25). "Erg leuk hoor."
De woorden maken ook de dichters dorstig. Ze nemen een pauze en gaan aan het bier. Eentje maar, want ze moet weer verder. Naar het Stadskantoor.

Tilburgers lopen weer een verhoogd risico om geraakt te worden door de po?zie. Op donderdag 29 januari, Landelijke Gedichtendag, trekken zeven dichters met een bus door de hele gemeente. Tussen 10 uur 's morgens en 8 uur 's avonds dragen ze gevraagd en ongevraagd hun verzen voor. De eerste editie was vorig jaar een groot succes. Dit jubileumjaar halen ze helemáál alles uit de kast.

Stadsdichter Frank van Pamelen heeft zes collega-dichters opgetrommeld, die een zo breed mogelijk scala aan poëzie te bieden hebben. Het gaat om de voormalige stadsdichters Jace van de Ven en Nick J. Swarth, dialectdichter Piet van Beers, multitalent Erik van Os (o.m. bekend van kindergedichten) en het duo Sjon Brands & Dorith van der Lee van het Theater van de Verloren Tijd. Samen hebben zij vele honderden gedichten in hun hoofd en op papier, en daarmee trekken ze de hele gemeente door.

Onaangekondigd

De bus vertrekt om 10.00 uur bij het Wilhel-minapark, en gaat de hele dag langs de meest uiteenlopende plaatsen: ziekenhuizen, scholen, winkels, buurthuizen, noem maar op. Overal waar mensen zijn, kunnen de dichters komen. En overal brengen ze gedichten die op dat moment het meest toepasselijk zijn. Soms duurt een

tussenstop 2 minuten, soms misschien een kwar-tier. Maar overal moet een even ongedwongen als spontaan optreden ontstaan. Van Berkel-Enschot tot de Reeshof en van Udenhout tot Groenewoud. Om 20.00 uur is de tour afgelopen, en voegen de dichters zich bij de poëzie-avond die in Ruimte X aan de Telexstraat wordt gehouden.

De wijk in

Stadsdichter Van Pamelen streeft ernaar om meer po?zie in de wijken te brengen. Sinds vorig jaar januari zijn er, in samenwerking met de Stichting Kunstprojecten Tilburg, optredens geweest in onder meer Broekhoven, Korvel, Hasselt, Hoogvenne en Noordhoek. De komende maanden zullen er meer volgen. Om te beginnen dus op donderdag 29 januari, op Landelijke Gedichtendag. U bent gewaarschuwd.

Door WILKO PEENSTRA

DRECHTSTEDEN - ‘De mens is een vreemd wezen: hoe naakter men hem ziet, hoe meer hij in zijn hemd staat. De poëzie raast de komende maanden in sneltreinvaart door de Drechtsteden. Soms in de vorm van een gedichtenwedstrijd, soms in de vorm van de Buddingh’ Poëzie Express.
Op onverwachte plekken – zoals de Kerkbuurt in Sliedrecht, vol met winkelend publiek of bij de molens in Kinderdijk – doken plotseling acteurs op en droegen ze gedichten van de Dordtse dichter Cees Buddingh’ voor. Het om-vangrijke poëzieproject Drechtsteden (Ge)Dicht, waar de Buddingh’ Poëzie Express een onderdeel van was, is een voorbeeld van samenwerking op het culturele vlak tussen tussen de Drechtsteden.

,,Wat bindt de burgers van de Drechtsteden? We zijn op zoek naar de culturele identiteit van de verschillende plaatsen en laten die naar voren komen via poëzieprojecten,’’ zegt Ferry Rigault, adviseur kunst en cultuur van het organiserende PJ Partners, een bureau dat vaak in opdracht van de provincie Zuid-Holland werkt. ,,Het geschreven woord is een leuke manier om de aandacht op de Drechtsteden en hun inwoners te vestigen.’’

Rigault organiseert de verschillende activi-teiten zoals een gedichtenwedstrijd, optredens van amateurtoneelspelers die gedichten op de Waterbus of in de trein gaan voordragen en een rap-poëzieproject op middelbare scholen. Alle activiteiten worden zo goed mogelijk over de regio verdeeld. Hij wordt bijgestaan door de Dordtse dichter Marieke van Leeuwen. ,,Zij beschikt over een groot netwerk en kent de

regio door en door. In overleg kom je tot de mooiste ideeën.’’

De deadline van de eerste activiteit, de poëziewedstrijd, nadert snel. ,,We zijn op zoek naar mensen die altijd al een gedicht wilden maken over dat mooie plekje aan de Merwede, poppodium Bibelot, waar je zo heerlijk kunt uitgaan of dat mooie pleintje in Sliedrecht,’’ zegt Rigault. ,,Als het maar hun favoriete plek is. Dat leverde tot nu toe heel leuke en totaal verschillende inzendingen op. Zo kregen we van een jongetje een prachtig gedicht over het voetbalveld van Wieldrecht, waar hij zo graag komt. Ook doen er zo’n 150 kinderen van een basisschool uit Papendrecht mee. De respons is hartverwarmend.’’

De inzendingen worden ondergebracht in drie leeftijdscategorieën. Een vakkundige jury maakt op zondag 15 juni in de bibliotheek van Zwijndrecht de winnende gedichten bekend. De drie prijswinnaars worden in deze krant geportretteerd op hun favoriete locatie, waarover ze een gedicht schreven. Rigault: ,,Bovendien gaan autistische jongeren van Via Lumina de plekken van de winnende gedichten fotograferen. Na de zomer worden deze foto’s op drie plekken, waaronder in Zwijndrecht geëxposeerd. We willen ook zoveel mogelijk mensen bij alle onderdelen van Drechtsteden (Ge)Dicht betrekken.’’

De eerste ‘poëzieguerrilla’, met bijdragen van de acteurs Sjon Brands en Dorith van der Lee van Theater van de Verloren Tijd, was zeer geslaagd. Rigault: ,,We kijken hoopvol uit naar de volgende guerrilla in juni.’’

Afgelopen zaterdag, 10 mei raasde de Buddingh Poëzie Express door de Drechtsteden. Hierin zat het Theater van de Verloren Tijd, bestaande uit Sjon Brands en Dorith van der Lee. Zij hadden ruim 25 gedichten van Dordrechts bekendste dichter Cees Buddingh uit het hoofd geleerd en onverwachts en op onverwachte plekken droegen zij deze voor.

Om 11 uur werd begonnen in Sliedrecht waar zij in de Kerkbuurt het winkelende publiek vergast-ten op enkele light verses met een droeve klank, zoals de gedichten van Buddingh soms genoemd worden. Dit gebeurde niet alleen op straat of bij een terras maar ook voor de verkopers in een brillenwinkel omdat een gedicht van Buddingh over een brilmontuurtje ging. Hoewel enkele Sliedrechters zeiden geen tijd te hebben of dachten dat er een commer-cieel product aan de man werd gebracht, reageerde bijna iedereen heel positief op deze kleine poëtische cadeautjes en vaak was er ook applaus voor het duo. Hierna was Papendrecht aan de beurt, waar het winkelcentrum De Meent werd aangedaan. De klanten en het personeel van slagerij Vis kregen hier het gedicht De Poedelbeer te horen, een gedicht met spek en ham en zwoerd en kaan. In Alblasserdam voegde wethouder Ad Cardon zich bij het gezelschap, waar ook Buddinghs biograaf Wim Huijser deel van uitmaakte. Op initiatief van de wethouder

trok de Buddingh' Poëzie Express over de grenzen van de Drechtsteden en werd een bezoek gebracht aan de molens in Kinderdijk. Hier moest door de vele buitenlandse toeristen wel steeds gevraagd worden of men Nederlands sprak, maar de prachtige omgeving gaven Buddinghs gedichten zoals De Blauwbilgorgel, De Ballade van de Pantippel, De Kwabbelras en De Wellesnietuskrab een extra dimensie. Na bliksembezoeken aan Hendrik Ido Ambacht en Zwijndrecht ging het verder naar Dordrecht.
In Dordrecht werd eerst Boekhandel De Bengel aan de beurt, de boekhandel waar Buddingh vaak kwam maar ook boekhandel van der Meer werd niet vergeten. Aan de hand van Wim Huijser werden nog een aantal andere plekken bezocht, het voordragen op het Cees Buddingh Plein ging niet door omdat het er helemaal leeg was. Het Schefferplein was dit gelukkig niet en bij de vele terrassen eindigde deze vrolijke en zonnige Buddingh Poëzie Express met dit korte gedicht “De mens is een vreemd wezen: hoe naakter men hem ziet, hoe meer hij in zijn hemd staat”.

De Buddingh Poëzie Express is onderdeel van het poëzieproject Drechtsteden (Ge)Dicht, een initiatief van de Drechtsteden en wordt uit-gevoerd door het bureau Kunst en Cultuur van PJPartners. Zie ook www.drechtstedengedicht.nl
of de fotoreportage op deze site.

De Buddingh Poëzie Express start om 11.00 uur in het winkelcentrum Kerkbuurt in Sliedrecht, waarna vervolgens Papendrecht, Alblasserdam, Hendrik-Ido Ambacht en Zwijndrecht worden be-

zocht. De Buddingh Poëzie Express eindigt tussen 16.00 en 17.00 uur in Dordrecht waar o.a. boekhandel De Bengel en het Scheffers-plein worden aangedaan.

De Buddingh Poëzie Express is onderdeel van het poëzieproject Drechtsteden (Ge)Dicht, een initiatief van de Drechtsteden. De Drecht-steden stimuleren en financieren ieder jaar culturele activiteiten om zo de culturele identiteit te versterken en het cultuurbereik te vergroten. Een ander onderdeel van Drecht-steden (Ge)Dicht is de gedichtenwedstrijd Mijn Mooiste Plekje In De Drechtsteden waarvoor nog tot uiterlijk 18 mei gedichten voor kunnen worden ingezonden.
Drechtsteden (Ge)dicht wordt uitgevoerd door het bureau Kunst en Cultuur van PJ PARTNERS.

Meer informatie info@drechtstedengedicht.nl, tel. 010-4361766, www.drechtstedengedicht.nl

door Joost Goutziers
TILBURG - De klanten bij slagerij Pessers stonden gisterochtend te applaudiseren. En niet omdat de gehaktballen alleen déze week 39 cent zijn, maar omdat poëzieliefhebster Dorith van der Lee, nét voordat klant 69 vlees wil bestel-len, een gedicht van Sylvia Hubers voordraagt.
Niet alleen klanten van de slager zijn overvallen door een lichtvoetige poëzie-guerrilla van zes dichters. Ook de marktkoopman met zijn kraam vol schoenen op de Westermarkt krijgt een gedicht cadeau en bij de paters Kapucijnen aan de Korvelseweg vallen de dichters tijdens de koffiepauze op de klep.
Met een onopvallend legergroen busje sluipen de dichters door de stad om als liefdevolle sluipschutters poëzie af te vuren op argeloze luisteraars. "Het is Nationale Gedichtendag", verklaart stadsdichter Frank van Pamelen. "Dan heb je evenementen in zaaltjes en biblio-theken. Dus voor een beperkte groep. Wij gaan naar het publiek toe."
Het busje draait de Westermarkt op en stopt bij de weekmarkt. Heeft stadsdichter Van Pamelen ook gedichten over appels en peren? "Jawel", zegt hij. "En over vis!" Zijn oog valt op de viskraam en enkele tellen later verrast hij de verkoopster met een vers. Dichter Jace van de Ven kruipt achter de kraam van groentenman Frans van Valkenburg en draagt met luide stem

zijn 'Lekker eten lied' voor. Dorith van der Lee, die vijfhonderd gedichten uit het hoofd kent, weet er ook een over groente: 'Jonge Sla' van Rutger Kopland.
  Alles kan ik verdragen, (...)
  Maar jonge sla in september,
  net geplant, slap nog,
  in vochtige bedjes, nee.
De bloemist kan zich geen houding geven als voor zijn kraam gedicht 'Ik noem je bloemen in de nacht' van Jan Hanlo klinkt. De man keert de dichters zijn rug toe. "Alsjeblieft...", klink achter uit de kraam. "Ik ben er stil van."
In Lunchroom Panache krijgen koffiedrinkende gasten dichters aan tafel. Hun oren zijn getuige van een pikant gedicht van Frank van Pamelen:
  de liefde, de liefde,
  zo sprak de meesteres
  is niet alleen een rubber-
  maar ook een leerproces
"Die mogen terugkomen", zegt Bertha Staps (74).
De bus met dichters stopt ook bij De Pollepel, de universiteit en het politiebureau. Daar krijgt de balie-medewerkster 'Zie ik hou van je' van Herman Gorter te horen. Ze bloost ervan. "Meestal krijg ik mopperaars aan de balie."

=> Zie voor beelden www.bdtv.nl

Stadsdichter Frank van PameJen heeft vijf collega-dichters opgetrommeld, die een zo breed mogelijk scala aan poëzie te bieden hebben. Het gaat om de voormalige stadsdichters Jace van de Ven en Nick J. Swarth, de dialectdichter Piet van Beers, en het duo Sjon Brands & Dorith van der Lee van het Theater van de Verloren Tijd. Samen hebben zij vele honderden gedichten in hun hoofd en op papier, en daarmee trekken ze de hele gemeente door.

Onaangekondigd
De bus vertrekt om 10.00 uur in de Stedeke-straat en gaat de hele dag langs de meest uiteenlopende plaatsen: kloosters, zieken-huizen, scholen, winkels, noem maar op. Overal waar mensen zijn kunnen de dichters komen. En overal brengen ze gedichten die op dat moment het meest toepasselijk zijn. Soms duurt een tussenstop twee minuten, soms misschien een

kwartier. Maar overal moet een even onge-dwongen als spontane performance ontstaan. Van Berkel-Enschot tot de Reeshof en van Udenhout tot Groenewoud. Om 20.00 uur is de tour afgelopen en voegen de dichters zich bij de poëzie-avond die in Ruimte X aan de Telexstraat wordt gehouden.

De wijk in
De bustocht is de aftrap van een campagne om meer poëzie in de wijken te brengen. De Stich-ting Kunstprojecten Tilburg heeft al een succesvolle dichtavond georganiseerd in de Reeshof, op zondag 17 februari is er een middag in Paradox en op zondag 30 maart volgt Groenewoud En dat is nog maar het begin. De komende maanden zuIlen meer wijken volgen. En als voorproefje krijgen die wijken nu dus vast bezoek van de eerste dichters. Vandaag, don-derdag 31 januari op Landelijke Gedichtendag.

heeft de 80-jarige Piet van Beers en oud-stadsdichters Nick J. Swarth en Jace van de Ven geronseld. Ook de acteurs Sjon Brands en Dorith van der Lee van Theater van de Verloren Tijd zijn opgetrommeld. Zij zijn onder meer bekend van de succesvolle nachtelijke poëzie-wandelingen waarop zij de gedichten schijnbaar moeiteloos uit de mouw schudden. De twee kennen zo'n 500 gedichten uit het hoofd.
Het gezelschap vertrekt volgende week don-derdag tegen 10.00 uur in de Stedekestraat. De afsluiting is 's avonds tegen 20.00 uur bij Ruimte-X aan de Telexstraat.
Volgens Van Pamelen past de dichtersbus in het streven om poëzie dichter bij de mensen te brengen. Dat is al eerder geprobeerd bij een optreden in Reeshof waar dichters naar het publiek toegingen in plaats van andersom.
Soortgelijke poëzie-avonden zijn op 17 februari in Paradox en eind maart in de wijk Groenewoud.

nen ze onaangekondigd. De dichters zijn Jace van de Ven en Nick J. Swarth (twee voormalige stadsdichters), Frank van Pamelen (huidige stadsdichter), Piet van Beers (dialectdichter) en Sjon Brands & Dorith van der Lee (Theater van de Verloren Tijd).

De twee vriendinnen, Mandy Vink (26) en Petra Adank (28), zijn blij verrast met deze ode. Ze deden nietsvermoedend hun boodschappen voor het avondeten bij de Albert Heijn in de binnenstad en moesten een woord roepen, waarop een man in een vreemd pak zomaar een gedicht voor ze opdreunt. Het is Sjon Brands die samen met Dorith van der Lee de Tilburgse theatergroep 'Theater van de Verloren Tijd' vormt. "Echt super dit. Ik wil elke keer wel een gedicht bij mijn boodschappen. Die man wist het ook zo mooi te brengen, met van die grootse gebaren erbij."

Deze actie is een van de onderdelen van de gedichtendag in Breda.

"Wij vragen de mensen om een woord en dragen dan een gedicht voor. Ik ken driehonderd gedichten uit mijn hoofd, van 1880 tot nu. Bij bijna elk woord is wel een gedicht te bedenken", vertelt toneelspeler Brands.

Een jongen en een meisje krijgen een romantisch liefdesgedicht voorgeschoteld. De jongen kleurt felrood tot achter zijn oren en het meisje staat er wat verloren bij. De liefde tussen hen is duidelijk nog heel pril.

De volgende klant, Peter Cornelissen (61), krijgt wijzend naar de uitgestalde kaassoorten een gedicht over dit broodbeleg van Judith Herzberg. "Apart dit hoor. Ik ben zelf wel meer van de grappige gedichten van Wim Sonneveld en Simon Carmiggelt en niet zo van die zware kost, maar ik ben blij verrast."

In de centrale bibliotheek iets verderop leest Olaf Douwes Dekker voor uit eigen en andermans werk. Een handjevol mensen luistert. "Ik lees graag gedichten voor in het openbaar. Je weet nooit wie het toevallig opvangt. Misschien wel iemand die ergens in de hoek een boek staat uit te zoeken. Ik hoop een moment van rust bij de mensen te bewerkstelligen", vertelt de stadsdichter.

Dat je nooit oud genoeg bent om gedichten te leren schrijven weet Laura Paulissen (83). Ze ontdekte haar talent drie jaar geleden en volgt nu een cursus 'beeldend dichten' aan de Nieuwe Veste. Ze komt even een kijkje nemen in de bieb. "Dichten is heerlijk. Je bent dan echt even van de wereld. Het is een uitlaatklep. In de cursus dichten we op basis van kunstwerken. In het dagelijks leven kan ik dichten over alles wat ik zie. Een vogeltje in de lucht is al genoeg." In de hoek staan Louk van Kalmthout (24) en Jasper Bos (23) te luisteren. Ze zijn animators op de kunst-academie St. Joost en hebben net gedichten omgezet in animatiefilmpjes voor de expositie 'Dichtbeelden' die zaterdag tot en met 27 februari in het Electron te zien zijn.

"Sindsdien lezen we vaker gedichten, hoewel muziekteksten ons vaak meer aanspreken. Maar rappen is eigenlijk ook een vorm van dichten. Toch kan ik door een mooi gedicht ook echt geraakt worden", zegt Jasper Bos.